Θα μου κάνεις μια ψυχανάλυση; Κι άλλοι αστικοί μύθοι…

Κέντρο Ψυχοθεραπείας Ψυχαναλυση και Ψυχοθεραπεια

Θα μου κάνεις μια ψυχανάλυση; Κι άλλοι αστικοί μύθοι…

Ψυχαναλυση και Ψυχοθεραπεια

Βρέθηκα προ καιρού με μία φίλη και στη συζήτηση επάνω μου είπε: «έχω κάνει ψυχανάλυση με τον τάδε και ψυχόδραμα μ’ εσένα, αλλά πραγματικά δε ξέρω τί κάνετε εσείς οι ψυχολόγοι…»Αυτή δεν είναι παρά η καθημερινότητα ενός ψυχολόγου.

Εδώ εκ του προχείρου κι ακούγοντας το εξαίσιο άσμα του αγαπημένου Μάλαμα «Ευτυχείς, λυπημένοι και πότες» στο repeat στο οποίο σας παραπέμπω, θα επιχειρήσω ένα ξεκαθάρισμα αυτού του άλυτου στην πραγματικότητα φιλοσοφικού- σχεδόν ζητήματος.
     Ο Ψυχολόγος λοιπόν καταρχήν είναι ένας μέσος άνθρωπος που σπούδασε σ’ ένα απλό πανεπιστήμιο την επιστήμη της Ψυχολογίας. Την αποκαλούμε «επιστήμη» καθώς τα πορίσματά της κι οι ιδέες της (τουλάχιστον θα έπρεπε) να προέρχονται από αποτελέσματα ερευνών με τη γνωστή μέθοδο δοκιμής και σφάλματος στην οποία βασίζονται όλες οι γνωστές επιστήμες.

Ανάλογα με τη σχολή ο προσανατολισμός μπορεί να είναι στη θεωρία ή στην πράξη(πείραμα) αλλά μέσες- άκρες η ύλη που διδάσκεται αφορά τις ρίζες της επιστήμης , την εξέλιξή της, την εφαρμογή της σε μια σειρά αντικείμενα εργασίας, την μελέτη του ανθρώπινου εγκεφάλου και των δομών του και την δυνατότητα διεξαγωγής ερευνών. Με άλλα λόγια είναι μια θεωρητική διδαχή από την οποία όταν αποφοιτάς, είσαι σε θέση να διαγνώσκεις τυχούσα ψυχοπαθολογία, να διεξάγεις έρευνες, να γνωρίζεις αρκετά πράγματα για την εξελικτική πορεία του ανθρώπου, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είσαι ικανός να θεραπεύσεις κανέναν άνθρωπο… Το πολύ-πολύ αν είσαι τυχερός στην επιλογή του πανεπιστημίου σου ή του πλαισίου πρακτικής άσκησης σου μπορείς να τον υποστηρίξεις.. (κι ο Θεός μαζί σας).

Πάραυτα νομικά κι επίσημα έχεις κάθε δυνατότητα να εκδόσεις άδεια άσκησης επαγγέλματος και να ανοίξεις γραφείο ή να δουλέψεις ως κλινικός ψυχολόγος, τουτέστιν να κάνεις αυτό που ευρέως αποκαλούμε Ψυχοθεραπεία.Αν τυγχάνει να είσαι ευσυνείδητος άνθρωπος και να αντιλαμβάνεσαι την εξουσία που η ιδιότητά σου ασκεί στους άλλους ανθρώπους, τότε συνήθως μετά την απόκτηση του πτυχίου σου επιλέγεις μία σχολή ψυχοθεραπείας, όπου θα πάρεις όλα τα απαραίτητα εφόδια για να σου δώσουν ακριβώς την ικανότητα να «θεραπεύεις» ανθρώπους. Μία σοβαρή σχολή ψυχοθεραπείας συνήθως απαιτεί γύρω στις 1500 ώρες εκπαίδευσης για να σε συμπεριλάβει στους κόλπους της και να σε αναγνωρίζει ως ψυχοθεραπευτή – άξιο να δεις άλλους ανθρώπους.

Και σ΄αυτό το σημείο ξεκινά άλλο τεράστιο κεφάλαιο με τις σχολές και τα είδη ψυχοθεραπείας. Πολύ σύντομα θα επιχειρήσω να τα αναφέρω με τρόπο ώστε να τα κατανοήσει κι η 98χρονη γιαγιά μου- ζωή να ΄χει.
Η πρώτη και διασημότερη σχολή ψυχοθεραπείας είναι αυτή του Sigmud Freud, ο οποίος εισήγαγε για πρώτη φορά στην ιατρική την θεραπεία της ψυχής και την ονόμασε ψυχανάλυση. Ο Φρόιντ επινόησε μία θεωρία όπου εισήγαγε για πρώτη φορά (επίσημα) τις έννοιες του Συνειδητού του Υποσεινήδητού και του Ασυνείδητου. Με απλά λόγια οι τρεις αυτές δομές είναι οι εγκεφαλικές αποθήκες των εμπειριών μας. Στο συνειδητό επίπεδο κρατάμε έξω–έξω όσες μας βοηθούν να πορευόμαστε στην καθημερινή μας ζωή ενώ στα άλλα δύο αποθηκεύουμε τις εμπειρίες εκείνες που μας έχουν συνήθως τραυματίσει τόσο ώστε να της καταχωνιάζουμε στο βάθος της ντουλάπας.

Σε καταστάσεις όπου το συνειδητό αφήνει χαλαρές τις ασφαλιστικές δικλίδες πρόσβασης στα άλλα μέρη –λόγου χάρη όταν είμαστε πιωμένοι ή όταν ονειρευόμαστε- οι κρυμμένοι μας θησαυροί προσπαθούν να ανασυρθούν και να πάρουν τη θέση που τους αναλογεί στη ζωή μας. Ο Φρόιντ θεώρησε ότι αυτό που είμαστε κι οι αιτίες που υποφέρουμε επηρεάζονται από τα απωθημένα εκείνα κομμάτια που έχουμε κρύψει στο σεντούκι του ασυνείδητου και χρησιμοποιώντας τη μέθοδο των ελεύθερων συνειρμών – ντιβάνι επιχειρούσε να ανασύρει τις απωθημένες ασυνείδητες μνήμες κι άρα να θεραπεύσει τον άνθρωπο από την συμπτωματολογία του.

Αυτά τα κομμάτια κατά τον Φρόιντ αφορούν κυρίως βιολογικές ορμές, όπως η σεξουαλική, οι οποίες έρχονται σε σύγκρουση με τις κοινωνικές νόρμες. Οι μαθητές και συνεχιστές του Φρόιντ εξέλιξαν τη θεωρία του και συμπεριέλαβαν κι άλλους παράγοντες που επηρεάζουν την ανθρώπινη προσωπικότητα και ψυχοπαθολογία όπως η κοινωνία, η οικογένεια, η σειρά γέννησης, τα στάδια ζωής, το συλλογικό ασυνείδητο κτλ. Η βασική θεραπευτική δομή του ελεύθερου συνειρμού έχει όμως ακόμα επικρατήσει.

Η δεύτερη σχολή που ευρέως αναπτύχθηκε είναι αυτή του γνωστικού- συμπεριφορισμού η οποία εστίασε στην μάθηση ως αιτία της συμπεριφοράς μας κι άρα της συμπτωματολογίας μας. Οι συμπεριφοριστές αρχικά αρνήθηκαν όλες τις εσωτερικές δομές της συμπεριφοράς κι εστίασαν στο περιβάλλον και στην συμπεριφορά. Άρα είμαστε αυτό που μας έμαθαν να είμαστε με τον τρόπο που μας μεγάλωσαν κι ανάλογα τα πρότυπα, τις ενισχύσεις και τις απαγορέυσεις που δεχτήκαμε( βλέπε «Σκύλο του Παυλώφ»). Στη συνέχεια εισήγαγαν και τις νοητικές διεργασίες εκείνες που μεσολαβούν ανάμεσα σε ένα ερέθισμα και μία αντίδραση και θεώρησαν ότι η επέμβαση στις λανθασμένες γνωσίες ίσως να μπορεί να αποτελεί την ίαση από μια σειρά συμπτώματα κυρίως αγχωτικής φύσης.

Η Τρίτη μεγάλη σχολή είναι η λεγόμενη Προσωποκεντρική ή αλλιώς Πελατοκεντρική με ιδρυτή τον Καρλ Ρότζερς. Οι προσωποκεντρικοί θεωρούν ότι όλοι είμαστε φτιαγμένοι για να επιτύχουμε αυτό που λέμε αυτοπραγμάτωση, με άλλα λόγια την εμπειρία του να βιώνεις αυτό που πραγματικά είσαι φτιαγμένος να κάνεις καλύτερα. Εμπόδιο σε αυτό το στόχο δεν είναι άλλο παρά τον ίδιο τον εαυτό κι ο θεραπευτής έρχεται ακριβώς να σε βοηθήσει αφενός να γνωρίσεις τον εαυτό σου κι αφετέρου να σε ενισχύσει στην προσπάθεια σου να τον φτάσεις στην αυτοπραγμάτωση.

Πέρα απ΄αυτές τις κορυφαίες σχολές, οι οποίες χοντρικά είχαν κυριαρχήσει ως τα μισά του προηγούμενου αιώνα, οι ολοένα διαφοροποιούμενες συνθήκες ζωής και κοινωνικοπολιτικής κατάστασης δημιούργησαν την ανάγκη για περαιτέρω ψυχολογική έρευνα που είχε ως αποτέλεσμα την εισαγωγή μυριάδων άλλων ψυχολογικών μοντέλων ή θεωριών.Εγώ εδώ θα περιοριστώ να αναφέρω τη δική μου θεωρητική σχολή που δεν είναι άλλη από τη Συστημική.

Η θεωρία συστημάτων είναι μία βασική αρχή που διέπει όλα τα φυσικά συστήματα της φύσης με δικές τις δομές, οργάνωση και λειτουργίες. Αυτή τη θεωρία δανείστηκαν οι πρωτοπόροι της Συστημικής θεραπείας και την εφάρμοσαν σε ανθρώπινα συστήματα όπως είναι η οικογένεια. Οι συστημικοί θεωρούν ότι κάθε σύμπτωμα είναι μία ανάγκη και κυρίως ευκαιρία του συστήματος(άτομο, ζευγάρι, οικογένεια κτλ) για αλλαγή κι έρχονται να πουν ότι η αιτία των συμπτωμάτων μας δεν βρίσκεται αλλού παρά στις δυσλειτουργικές σχέσεις μας. Αν φτιάξουν οι σχέσεις, τα συμπτώματα χάνουν το λόγο ύπαρξης τους.

Σκοπός αυτής της αναφοράς είναι κυρίως να σας ξεμπερδέψει την ταύτιση μεταξύ ψυχανάλυσης και ψυχοθεραπείας.Είδαμε λοιπόν ότι η ψυχανάλυση είναι απλώς μορφή ψυχοθεραπείας, μία από τις τόσες άλλες. Το τι μορφή ψυχοθεραπείας ταιριάζει στον καθένα είναι πραγματικά πολύ προσωπικό και πολλές φορές σχετίζεται και με τη φάση ζωής του ατόμου, όχι μόνο του χαρακτήρα του. Οι μορφές ψυχοθεραπείας διαφέρουν πολύ στον τρόπο και στο χρόνο εργασίας τους κι η απόφασή σας να ξεκινήσετε θα πρέπει να είναι αποτέλεσμα έρευνας για το τί κατεύθυνση έχει ο κάθε ψυχοθεραπευτής αφενός(αν έχει) κι αν σας ταιριάζει ως προσωπικότητα αφετέρου. Σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί επιστημονικό εγχειρίδιο, αντιθέτως προσδοκά να δώσει έναυσμα στον αναγνώστη να μελετήσει επιστημονικά ότι του κέντρισε την προσοχή.

Νικολέτα Μπουλταδάκη

Ψυχολόγος – Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια

μέλος EFTA

 

Κέντρο Ψυχοθεραπείας κι Εκπαίδευσης – Systemic Education

Write a Comment

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.