Υπαρξιακός τρόμος

υπαρξιακός-τρόμος systemic education

Υπαρξιακός τρόμος

υπαρξιακός-τρόμος systemic educationΥπαρξιακός τρόμος – οδηγός επιβίωσης- παρτ ουάν

Ωστόσο, είναι τόσο απλό… σε μια μέρα, σε μια ώρα, όλα μπορούν να συμβούν! ΑΓΑΠΑΤΕ ΑΛΛΗΛΟΥΣ ιδού το παν!

Μια παλιά αλήθεια, μα όχι και τόσο, μερικών αιώνων μονάχα. – Το κακό έγκειται σ΄ αυτό! “Η συνείδηση της ζωής αξίζει περισσότερο από τη ζωή. Η συνείδηση της ευτυχίας αξίζει περισσότερο από την ευτυχία”. Να τι πρέπει να χτυπήσουμε. Και θα το χτυπήσω εγώ!”

Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι – Το όνειρο ενός Γελοίου

Όταν οι αξιακοί σου χάρτες σ΄ εμποδίζουν, αντί να σε προχωρούν.

Έστω ότι ο καθένας από μας έχει μια θεώρηση, μια φιλοσοφία ύπαρξης, έναν τρόπο να παρατηρεί τον εαυτό του και να ερμηνεύει τη συμπεριφορά του. Έναν τρόπο να εξηγεί τα συναισθήματά του, τις ορμές του, τις πληγές και τα κρίματά του. Η καθεαυτή ύπαρξη της εν λόγω θεώρησης δεν είναι τις περισσότερες φορές συνειδητή. Δεν προέρχεται αρχικά από κάποια νοητική διαδικασία, όπου κάποιος κάθεται κάτω και αποφασίζει να αποκτήσει κάποιου είδους ταυτότητας και κοσμοθεωρίας. Αντιθέτως, έρχεται στο συνειδητό μας επίπεδο από την ανάγκη να ερμηνεύσουμε τις πράξεις μας, να απολογηθούμε για τα όποια σφάλματα μας, να απαντήσουμε στην ερώτηση “ποιος είμαι”. Κι ίσως αυτή, είναι η κομβική στιγμή, όπου η πρωτόλεια διαδικασία επιβίωσης, γίνεται πια πεδίο κατασκευής και αφήγησης.

Οι αφηγήσεις μας για τη ζωή και το ποιόν μας είναι αυτές που καθορίζουν την ψυχοσύνθεσή μας. Τους ρόλους που παίρνουμε, τη στάση μας απέναντι στη ζωή, τη κοινωνία, τους άλλους, τον τρόπο που σχετιζόμαστε, το πως και γιατί νοσούμε. Και ξανά, επειδή είμαστε αυτοποιητικά πλάσματα, πλασμένα για επιβίωση, αναγκαστικά οι αφηγήσεις αυτές μας εξυπηρετούν στο να συνεχίζουμε να υπάρχουμε. Ακόμα κι αν κρύβουν πόνο και βάσανα, εξυπηρετούν άριστα το θυμικό και ψυχικό μας όργανο. Με άλλα λόγια αφηγούμαστε τον εαυτό μας με τρόπο που μας κάνει ψυχικά καλό. Άλλωστε, οτιδήποτε κι αν κάνουμε έχει a priori αυτόν τον σκοπό.

Τι γίνεται, όμως, όταν οι κοσμοθεωρίες που έχουν συντάξει την αφήγηση και την ταυτότητα μας προσπίπτουν στις μεγάλες υπαρξιακές μαύρες τρύπες μας; Θάνατος, μοναξιά, ελευθερία, νόημα. Όταν οι απαντήσεις σε έναν ικανό αριθμό ερωτήσεων ερμηνείας συμπεριφοράς με μοναδικό ερώτημα το “γιατί” καταλήγουν στα φοβάμαι το θάνατο, δε θέλω να είμαι μόνος, δεν μπορώ να επιλέξω τη ζωή μου, ό,τι κι αν κάνω είναι μάταιο.

Καταρχάς, εύγε για το θάρρος να αντέξεις να αντικρίσεις τον υπαρξιακό τρόμο. Κι έπειτα, έχω τον αίσθηση, όπως παραθέτει κι ο φίλτατος Φιοντόρ στο παραπάνω απόσπασμα, ότι τότε έρχεται η στιγμή να εγκαταλείψεις την ασφάλεια της ατομικής ύπαρξης και της ελευθερίας της βούλησης και να δεις τον εαυτό σου ως μέρος της συνομοταξίας του είδους σου. Είσαι homo sapiens και θες δε θες, το επιλέγεις ή όχι είσαι καταδικασμένος να ζεις στην αλληλεξάρτηση. Η εξέλιξη του είδους μας, του αυτοποιητικού αυτού όντος, έλαβε χώρα με το πρόταγμα ότι η συνέχιση του είδους, απομονωμένο το ένα μέλος με το άλλος θα ήταν αδύνατη. Ένα νέο κοινωνικό θηλαστικό, με συνθήκες συνύπαρξης και αλληλεγγύης ήταν η λύση. Εξελίχθηκε ο εγκέφαλος, αναπτύχθηκε η ικανότητα για Λόγο, επικοινωνία, ως μέσο στήριξης της συνύπαρξης και της αλληλεξάρτησης, το θηλυκό είδος αύξησε τον έμμηνο κύκλο του από 1 φορά το χρόνο σε κάθε μήνα, και ακόμα αναπτύχθηκε ένα ακόμα ένστικτό, όπως μας διδάσκουν οι βιολόγοι Maturana & Varela, αυτό της αγάπης.

Η αγάπη, έρχεται λοιπόν, κάποια στιγμή σε αυτό που αποκαλούμε χρόνο για να στηρίξει και να συμπληρώσει μαζί με τις νοητικές και βιολογικές αλλαγές την επιβίωση του εξελιγμένου όντος που είναι υποχρεωμένο να συνυπάρχει, αν θέλει να συνεχίσει να υπάρχει. Κι εκεί, θαρρώ πως οι μεγάλοι υπαρξιστές στοχαστές, έχουν αφήσει ένα θεωρητικό κενό. Γιατί, ναι μεν ζούμε τη παραδοξότητα της ύπαρξης και υποφέρουμε από τα βάσανά της, αλλά όλο αυτό το μοναχικό ταξίδι αφήνει στην άκρη εντελώς το ίδιο το μεγάλο χαρακτηριστικό του είδους μας: το Μαζί. Παλεύουν να ερευνήσουν την ανθρώπινη φύση, αγνοώντας επιδεικτικά το ίδιο το συστατικό που την απαρτίωσε για να είναι σήμερα εδώ, όπως είναι.

Το θεραπευτικό δίλημμα, άρα, θα πρέπει να πάψει να είναι υπαρξιστικό, γιατί έτσι, παύει να είναι ανθρώπινο. Θα πρέπει να εισαχθεί η συστημική θέαση, το άνοιγμα της μεγάλης εικόνας, οι έννοιες της συνεξάρτησης, της αλληλεγγύης και της συνύπαρξης, η ίδια η φύση της αγάπης για να προσφερθεί ανακούφιση στις μαύρες μας ψυχικές τρύπες.

Η αποδοχή του γεγονότος ότι δε μπορώ να επιβιώσω ψυχικά μόνος μου, ότι έχω ανάγκη τους άλλους, έρχεται όχι ως αδυναμία, αλλά ως θάρρος και γιορτή αυτού του είδους, του homo sapiens, που κάποτε, για να μην πεθάνει, αποφάσισε να κάνει το άλμα πίστης και να τολμήσει να βάλει στη ψυχή του την αιώνια αγωνία που σου προκαλεί η ανάγκη να αγαπιέσαι. Και δε μου μένει πάρα να είμαι περήφανος απόγονος αυτού του θαυμαστού όντος που διαλέγει καμιά φορά να πεθάνει από αγάπη, παρά να εξαφανιστεί στην αιώνια μακαριότητα.

Αθήνα, 6/2/2019

Νικολέτα Μπουλταδάκη

Comments for this post are closed.